بيشتر با مذهب تشيع آشنا مىساخت . اين تأثيرات فرهنگى ، گاه چنان عميق و پايدار بود كه در منطقهء تحت حاكميت دولت‌هاى شيعه مذهب ، تحولات قابل ملاحظه‌اى را پديد مىآورد و آن‌ها را به قطب‌هاى فرهنگى شيعه تبديل مىكرد ، چنان‌كه در خصوص حوزه‌هاى فعاليت علويان طبرستان و حمدانيان شام شاهد آن هستيم . در ادامه به شرح مختصرى درباره هريك از اين دولت‌ها پرداخته مىشود . ادريسيان ( 172 - 375 ق ) دولت ادريسيان يكى از اولين دولت‌هاى مستقل اسلامى و نخستين حكومت شيعه مذهب بود كه در شمال غرب آفريقا ، در ناحيه‌اى كه مغرب اقصى خوانده مىشد و امروزه كشور مغرب - يا مراكش ، نام گرفته ، برپا شد . بنيان‌گذار اين حكومت ، يكى از نوادگان امام حسن عليه السّلام و با انديشه‌هاى زيديه ، به نام ادريس ، پسر عبد اللّه محض و برادر محمد نفس زكّيه ، كه در سال 145 ق عليه منصور خليفهء عباسى قيام كرد ، بود . او در قيام زيديان ، كه در سال 169 ق ، به رهبرى پسر عمويش حسين بن على ، از ديگر نوادگان امام حسن عليه السّلام ، در ايام حكومت هادى عباسى ( خلافت 169 - 170 ق ) برپا شد ، شركت داشت و پس از شكست اين قيام توانست خود را از اين مهلكه برهاند و از طريق مصر به شمال آفريقا برساند . « 1 » ادريس پس از ورود به ناحيهء مغرب اقصى ، با بهره‌گيرى از موقعيت اجتماعى خود به‌عنوان فردى از خاندان نبوى ، و نارضايتى مردم منطقه از عاملان عباسى ، برخى قبايل محلى ساكن در منطقه را با خود همراه ساخت « 2 » و به نشر اسلام در نواحى غيرمسلمان پرداخت و پس از فراهم شدن نيروى كافى ، متعرض نواحىاى شد كه تحت فرمان عاملان عباسيان بود « 3 » ، اما فعاليت‌هاى ادريس ديرى نپاييد و او به

--> ( 1 ) . ابن اثير ، الكامل ، ج 6 ، ص 78 . ( 2 ) . طبرى ، تاريخ طبرى ، ج 8 ، ص 200 و ابن تغرى بردى ، النجوم الزاهره ، ج 2 ، ص 59 . ( 3 ) . ابن خلدون ، العبر ، ج 4 ، ص 24 .